گیریش: تورک دیللری – بیر کؤک، مین قول

تورک دیللری، دونیانین ان گئنیش و ان کؤکلو دیل عائله‌لریندن بیریدیر. بو دیللر، اورتا آسیا چؤل‌لریندن بالکان یاریم‌آداسینا، سیبیرین بۇزلو توْرپاقلاریندان هیندوستانین شومال سینیرلارینا قدر گئنیش بیر جوغرافیادا دانیشیلیر. بو گون تورک دیللری، ۲۰-دن چوخ جانلی دیل و ۱۸۰ میلیوندان آرتیق اینسان طرفیندن دانیشیلیر.

بو بلاگدا، تورک دیللرینین نئچه دیلدن عیبارت اولدوغونو، بۇ دیللرین اورتاق سؤزلۆیو و قارداشلیق علاقه‌لرینی تانیتاجاغیق.

تورک دیل عائله‌سی – آلتای کؤکو

تورک دیللری، آلتای دیل عائله‌سی‌نین بیر قولودور. بو عائله‌یه تورک دیللری ایله یاناشی، موغول دیللری، تونقوز-مانچو دیللری و بعضاً کوره دیلی ده داخیل ائدیلیر. تورک دیللرینین آلتای کؤکوندن گلدیی نظریه‌سی، بو گون ان گئنیش قبول اولونان نظریه‌دیر.

• آلتای کؤکو: تورک دیللرینین اورتاق آنا دیلی، تخمیناً ۵۰۰۰-۶۰۰۰ ایل قاباق اورتا آسیادا دانیشیلیردی.
• آیریلما: زامان کئچدیکجه، تورک دیللری مۆختلیف قوْل‌لارا آیریلدی و بۇ گونکو ۲۰-دن چوخ دیلی مئیدانا گتیردی.

تورک دیللرینین قروپلاری

تورک دیللری، تاریخی و دیل‌بیلیمی اؤلچۆلره گؤره ۶ اساس قروپا بؤلونور:

اورتاق سؤزلۆک – ۱۰ اورتاق سؤز

تورک دیللری، مین ایللر بویو آیریلسالار دا، اورتاق سؤز کؤکلرینی قوْرویوب ساخلاییبلار. آشاغیدا ۶ تورک دیلینده ۱۰ اورتاق سؤزون جەدولی وئریلیب:

#	تورکیه	آذربایجان	تورکمنیستان	قازاخیستان	قیرغیزیستان	اؤزبکیستان	معنا
۱	baş	baş	baş	bas	bash	bosh	باش
۲	göz	göz	göz	köz	köz	ko'z	گؤز
۳	su	su	suw	su	suu	suv	سو
۴	at	at	at	at	at	ot	آت
۵	ev	ev	öý	üy	üy	uy	ائو
۶	el	əl	el	qol	kol	qo'l	ال
۷	yol	yol	ýol	jol	col	yo'l	یول
۸	gün	gün	gün	kün	kün	kun	گون
۹	gece	gecə	gije	tün	tün	tun	گئجه
۱۰	ağaç	ağac	agaç	ağaş	bak	daraxt	آغاج

جەدول: ۶ تورک دیلینده ۱۰ اورتاق سؤز

قارداش دیللر – بیر-بیرینه نئجه باخیرلار؟

تورک دیللری، اورتاق کؤکلری سببیندن بیر-بیرینه چوخ بنزیرلر. بۇ بنزرلیک، دیللرین عئینی آلتای کؤکوندن گلدیینی و مین ایللر بویو بیر-بیرینه یاخین قالدیغینی گؤستریر.

• تورکیه و آذربایجان: بۇ ایکی دیل، ان یاخین قارداش دیللردیر. بیر-بیرینی ۸۰-۹۰٪ آنلاییرلار.
• تورکیه و تورکمن: اوغوز قروپونون ایکی بؤیوک دیلی، بیر-بیرینی ۶۰-۷۰٪ آنلاییرلار.
• تورکیه و قازاخ: قیپچاق قروپونا عایید قازاخجا، تورکیه‌یه ۴۰-۵۰٪ بنزیر.
• تورکیه و اؤزبک: قارلوق قروپونا عایید اؤزبکجه، تورکیه‌یه ۳۰-۴۰٪ بنزیر.

تلفظ و الیفبا فرقلری

تورک دیللری، الیفبا و تلفظ باخیمیندان دا فرقلنیرلر:

• تورکیه تورکجه‌سی: لاتین الیفباسی (۲۹ حرف)
• آذربایجان تورکجه‌سی: لاتین الیفباسی (۳۲ حرف)
• تورکمنجه: لاتین الیفباسی (۳۰ حرف)
• قازاخجا: کیریل الیفباسی (۴۲ حرف) - لاتینه کئچیر
• قیرغیزجا: کیریل الیفباسی (۳۶ حرف)
• اؤزبکجه: لاتین الیفباسی (۲۹ حرف)
• یاقوتجا: کیریل الیفباسی (۳۴ حرف)

نتیجه: تورک دیللری – بیر کؤک، مین قول

تورک دیللری، تکجه بیر دیل دئییل؛ بیر کؤکدن گلن مین قول، بیر آتادان گلن مین اؤولاددیر. ۲۰-دن چوخ جانلی دیل، ۱۸۰ میلیوندان آرتیق دانیشان، گئنیش بیر جوغرافیا – بۇ، تورک دیللرینین نه‌قدر زنگین و گۆجلو اولدوغونون گؤستریجیسیدیر.

بو دیللری قوْروماق، تورک مدنیتینی و کیملیینی قوْروماقدیر. قوْی بو دیللر هئچ واخت سونمز، بو سؤزلر هئچ واخت اونودولماز!

«تورک دیللری، بیر کؤکدن گلن مین گول‌دور. هر بیری اؤز رنگین، اؤز قوخوسونو داشیییر، آمّا هامیسی عئینی تورپاغین باره‌سی‌دیر.»

🇹🇷 تورک دیللری – بیر کؤک، مین قول – آلتایدان بو گونه، سؤزون کؤکو

Giriş: Türk dilləri – bir kök, min qol

Türk dilləri, dünyanın ən geniş və ən köklü dil ailələrindən biridir. Bu dillər, Orta Asiya çöllərindən Balkan yarımadasına, Sibirin buzlu torpaqlarından Hindistanın şimal sərhədlərinə qədər geniş bir coğrafiyada danışılır. Bu gün türk dilləri, 20-dən çox canlı dil və 180 milyondan artıq insan tərəfindən danışılır.

Bu bloqda, türk dillərinin neçə dildən ibarət olduğunu, bu dillərin ortaq sözlüyünü və qardaşlıq əlaqələrini tanıdacağıq.

Türk dil ailəsi – Altay kökü

Türk dilləri, Altay dil ailəsinin bir qoludur. Bu ailəyə türk dilləri ilə yanaşı, monqol dilləri, tunqus-mançu dilləri və bəzən koreya dili də daxil edilir. Türk dillərinin Altay kökündən gəldiyi nəzəriyyəsi, bu gün ən geniş qəbul olunan nəzəriyyədir.

• Altay kökü: Türk dillərinin ortaq ana dili, təxminən 5000-6000 il əvvəl Orta Asiyada danışılırdı.
• Ayrılma: Zaman keçdikcə, türk dilləri müxtəlif qollara ayrıldı və bu günkü 20-dən çox dili meydana gətirdi.

Türk dillərinin qrupları

Türk dilləri, tarixi və dilçilik meyarlarına görə 6 əsas qrupa bölünür:

Ortaq sözlük – 10 ortaq söz

Türk dilləri, min illər boyu ayrılsalar da, ortaq söz köklərini qoruyub saxlamışlar. Aşağıda 6 türk dilində 10 ortaq sözün cədvəli verilib:

#	Türkiyə	Azərbaycan	Türkmənistan	Qazaxıstan	Qırğızıstan	Özbəkistan	Məna
1	baş	baş	baş	bas	bash	bosh	baş
2	göz	göz	göz	köz	köz	ko'z	göz
3	su	su	suw	su	suu	suv	su
4	at	at	at	at	at	ot	at
5	ev	ev	öý	üy	üy	uy	ev
6	el	əl	el	qol	kol	qo'l	əl
7	yol	yol	ýol	jol	col	yo'l	yol
8	gün	gün	gün	kün	kün	kun	gün
9	gece	gecə	gije	tün	tün	tun	gecə
10	ağaç	ağac	agaç	ağaş	bak	daraxt	ağac

Cədvəl: 6 türk dilində 10 ortaq söz

Qardaş dillər – bir-birinə necə baxırlar?

Türk dilləri, ortaq kökləri səbəbindən bir-birinə çox bənzəyirlər. Bu bənzərlik, dillərin eyni Altay kökündən gəldiyini və min illər boyu bir-birinə yaxın qaldığını göstərir.

• Türkiyə və Azərbaycan: Bu iki dil, ən yaxın qardaş dillərdir. Bir-birini 80-90% anlayırlar.
• Türkiyə və Türkmən: Oğuz qrupunun iki böyük dili, bir-birini 60-70% anlayırlar.
• Türkiyə və Qazax: Qıpçaq qrupuna aid Qazaxca, Türkiyəyə 40-50% bənzəyir.
• Türkiyə və Özbək: Qarluq qrupuna aid Özbəkcə, Türkiyəyə 30-40% bənzəyir.

Tələffüz və əlifba fərqləri

Türk dilləri, əlifba və tələffüz baxımından da fərqlənirlər:

• Türkiyə türkcəsi: Latın əlifbası (29 hərf)
• Azərbaycan türkcəsi: Latın əlifbası (32 hərf)
• Türkməncə: Latın əlifbası (30 hərf)
• Qazaxca: Kiril əlifbası (42 hərf) - latına keçir
• Qırğızca: Kiril əlifbası (36 hərf)
• Özbəkcə: Latın əlifbası (29 hərf)
• Yakutca: Kiril əlifbası (34 hərf)

Nəticə: Türk dilləri – bir kök, min qol

Türk dilləri, təkcə bir dil deyil; bir kökdən gələn min qol, bir atadan gələn min övladır. 20-dən çox canlı dil, 180 milyondan artıq danışan, geniş bir coğrafiya – bu, türk dillərinin nə qədər zəngin və güclü olduğunun göstəricisidir.

Bu dilləri qorumaq, türk mədəniyyətini və kimliyini qorumaqdır. Qoy bu dillər heç vaxt sönməsin, bu sözlər heç vaxt unudulmasın!

«Türk dilləri, bir kökdən gələn min güldür. Hər biri öz rəngini, öz qoxusunu daşıyır, amma hamısı eyni torpağın bəhrəsidir.»

🇹🇷 Türk dilləri – bir kök, min qol – Altaydan bu günə, sözün kökü

Giriş: Türk dilleri – bir kök, bin dal

Türk dilleri, dünyanın en geniş ve en köklü dil ailelerinden biridir. Bu diller, Orta Asya bozkırlarından Balkan yarımadasına, Sibirya'nın buzlu topraklarından Hindistan'ın kuzey sınırlarına kadar geniş bir coğrafyada konuşulur. Bugün türk dilleri, 20'den fazla canlı dil ve 180 milyondan fazla insan tarafından konuşulmaktadır.

Bu blogda, türk dillerinin kaç dilden oluştuğunu, bu dillerin ortak sözlüğünü ve kardeşlik ilişkilerini tanıtacağız.

Türk dil ailesi – Altay kökü

Türk dilleri, Altay dil ailesi'nin bir koludur. Bu aileye türk dilleri ile birlikte, moğol dilleri, tunguz-mançu dilleri ve bazen kore dili de dahil edilir. Türk dillerinin Altay kökünden geldiği teorisi, bugün en yaygın kabul gören teoridir.

• Altay kökü: Türk dillerinin ortak ana dili, yaklaşık 5000-6000 yıl önce Orta Asya'da konuşuluyordu.
• Ayrılma: Zamanla, türk dilleri farklı kollara ayrıldı ve bugünkü 20'den fazla dili ortaya çıkardı.

Türk dillerinin grupları

Türk dilleri, tarihi ve dilbilimsel kriterlere göre 6 ana gruba ayrılır:

Ortak sözlük – 10 ortak sözcük

Türk dilleri, bin yıllar boyunca ayrılsalar da, ortak sözcük köklerini korumuşlardır. Aşağıda 6 türk dilinde 10 ortak sözcüğün tablosu verilmiştir:

#	Türkiye	Azerbaycan	Türkmenistan	Kazakistan	Kırgızistan	Özbekistan	Anlam
1	baş	baş	baş	bas	bash	bosh	baş
2	göz	göz	göz	köz	köz	ko'z	göz
3	su	su	suw	su	suu	suv	su
4	at	at	at	at	at	ot	at
5	ev	ev	öý	üy	üy	uy	ev
6	el	əl	el	qol	kol	qo'l	el
7	yol	yol	ýol	jol	col	yo'l	yol
8	gün	gün	gün	kün	kün	kun	gün
9	gece	gecə	gije	tün	tün	tun	gece
10	ağaç	ağac	agaç	ağaş	bak	daraxt	ağaç

Tablo: 6 türk dilinde 10 ortak sözcük

Kardeş diller – birbirine nasıl bakıyorlar?

Türk dilleri, ortak kökleri nedeniyle birbirine çok benzerler. Bu benzerlik, dillerin aynı Altay kökünden geldiğini ve bin yıllar boyunca birbirine yakın kaldığını gösterir.

• Türkiye ve Azerbaycan: Bu iki dil, en yakın kardeş dillerdir. Birbirini %80-90 anlarlar.
• Türkiye ve Türkmen: Oğuz grubunun iki büyük dili, birbirini %60-70 anlarlar.
• Türkiye ve Kazak: Kıpçak grubuna ait Kazakça, Türkiye'ye %40-50 benzer.
• Türkiye ve Özbek: Karluk grubuna ait Özbekçe, Türkiye'ye %30-40 benzer.

Telaffuz ve alfabe farkları

Türk dilleri, alfabe ve telaffuz bakımından da farklılık gösterirler:

• Türkiye Türkçesi: Latin alfabesi (29 harf)
• Azerbaycan Türkçesi: Latin alfabesi (32 harf)
• Türkmence: Latin alfabesi (30 harf)
• Kazakça: Kiril alfabesi (42 harf) - Latine geçiyor
• Kırgızca: Kiril alfabesi (36 harf)
• Özbekçe: Latin alfabesi (29 harf)
• Yakutça: Kiril alfabesi (34 harf)

Sonuç: Türk dilleri – bir kök, bin dal

Türk dilleri, sadece bir dil değil; bir kökten gelen bin dal, bir babadan gelen bin evlattır. 20'den fazla canlı dil, 180 milyondan fazla konuşan, geniş bir coğrafya – bu, türk dillerinin ne kadar zengin ve güçlü olduğunun göstergesidir.

Bu dilleri korumak, türk kültürünü ve kimliğini korumaktır. Bu diller hiç sönmesin, bu sözler hiç unutulmasın!

«Türk dilleri, bir kökten gelen bin güldür. Her biri kendi rengini, kendi kokusunu taşır, ama hepsi aynı toprağın ürünüdür.»

🇹🇷 Türk dilleri – bir kök, bin dal – Altay'dan bugüne, sözün kökü